Hasidik Yahudilik Nedir? Hasidik Yahudiler Kimdir?

Netflix’te son günlerin en popüler mini dizilerinden biri olan Unorthodox ile Hasidik Yahudiler’i öğrenmiş olduk. Aslında kendileri hakkında daha detaylı bilgiye sahip olduk desek daha doğru olur. Hasidik Yahudilik 18. Yüzyılda Batı Ukrayna topraklarında ortaya çıkıp Doğu Avrupa’da hızla yayılan bir Musevi inanışıdır. Üyelerinin çoğu bugün İsrail ve ABD’de yaşıyor.

Yahudilik inancında en katı kurallara sahip olan gruptur diyebiliriz. Diğer çoğu gruptan ayrılan Hasidik Yahudiler benzersiz özellik ve geleneğe sahiptir. İlişkiler genellikle ailelerde nesiller boyunca korunur ve Hasidik olmak, tıpkı belirli bir topluluğa doğum ve Rebbes hanedanlığına bağlılık gibi sosyolojik bir faktördür. İstatistik olarak bakıldığında 2016 yılı itibariyle tüm dünyadaki Yahudi nüfusunun %5’ini Hasidik Yahudiler oluşturmaktadır.

Diziyi izlerken çoğu kuralı mantıksız bulabiliriz. Neden böyle bir şey yapıyorlar sorusunu çoğu zaman sormak normal. Ancak BBC’den Paddy Wivell’in bir haberinde Hasidik din adamı Gaby Lock şöyle diyor: Öyle 10 dakikada Yahudi olunmaz. Uyulması istenen kurallar, dışarıdan birinin kolay kolay anlayabileceği, hazmedebileceği şeyler değildir.”

Bugünkü Hasidikler yaşayış biçimi olarak modern teknolojinin sunduğu çoğu imkanı reddediyor. Hatta bunları potansiyel bir tehlike, insan saflığını bozan, çocukları ahlaksızlığa sürükleyen şeyler olarak nitelendiriyorlar. Hayır işlerinin nasıl yapılması gerektiğinden tutun, evlilikle ilgili kurallara ve özel hayatın gizliliğine kadar birçok konuda kurallar var. Bu grubun her mensubu ise bu kuralları yerine getirmekle sorumlu.

Hasidikler genel olarak 18-19 yaşında evleniyorlar. Ancak bu evlenme kız ve erkeğin alakasız bir ortamda buluşup tanışmalarıyla olmuyor. Daha çok görücü usulü ile evleniliyor. Düğüne kadar bir araya gelmek yasak olduğu gibi aynı zamanda kadının kocasının gözlerine bakması da yasak olan şeylerden birisi. Ancak yine BBC’nin haberine göre bu durum artık biraz daha değişmiş. Şimdi en azından 1-2 saat buluşup konuşulabiliyor.

Hasidik Yahudiliğin Tarihi

Hasidik Yahudi tarihine gelecek olursak; bu topluluk kendisini gerçek Yahudiler olarak görürken diğer Yahudileri ise asıllarını unutan, inancı kirleten Yahudiler olarak görüyorlar. 18. Yüzyılda Yahudilere yönelik kısıtlamalar ve laik eğitim sisteminin yaygınlaşmaya başlamasıyla Yahudiler arasında muhafazakarlaşmaya doğru bir örgütlenme doğmuştur. Haham Yisroel ben Eliezer (diğer adıyla Baal Şem Tov) tarafından başlatılan bu harekete Doğu Avrupa’da binlerce Yahudi katıldı. Hatta bu hareket Yahudiliğin ruhani olarak canlanışı üzerinde çok büyük bir etki yaptı.

Hasidik Yahudi tarihine gelecek olursak; bu topluluk kendisini gerçek Yahudiler olarak görürken diğer Yahudileri ise asıllarını unutan, inancı kirleten Yahudiler olarak görüyorlar. 18. Yüzyılda Yahudilere yönelik kısıtlamalar ve laik eğitim sisteminin yaygınlaşmaya başlamasıyla Yahudiler arasında muhafazakarlaşmaya doğru bir örgütlenme doğmuştur. Haham Yisroel ben Eliezer (diğer adıyla Baal Şem Tov) (soldaki fotoğrafta) tarafından başlatılan bu harekete Doğu Avrupa’da binlerce Yahudi katıldı. Hatta bu hareket Yahudiliğin ruhani olarak canlanışı üzerinde çok büyük bir etki yaptı.

Hasidik inancının özünü ise Baal Şem Tov öğretileri (BEŞT) oluşturur. BEŞT öğretisinin ise üç özelliği vardır:

  • Tanrı ile kaynaşmak,
  • Bedenin olağan biçimiyle ibadet, yani karın doyurmaktan kutsal kitap okumaya kadar her türlü iş Tanrı rızası ile yapılmalıdır,
  • Gösterişsiz bir yaşam sürmek. Baal Şem Tov’a göre kişi içinde yaşadığı gösteriş dünyasına uymadan, ama toplumdan da kopmadan ibadetini sürdürebilir. Hatta Baal Şem Tov’un birçok destekçi bulmasının sebebi de budur.

Hasidik Yahudilerin bir diğer özelliği ise Siyonizm ve İsrail’e karşı olmalarıdır. Bu sebeple II.Dünya Savaşı sonrası Amerika’yı tercih eden Hasidikler vardır. ABD’nin yanı sıra İngiltere, Kanada, Fransa, Belçika, Avustralya’da da yaşamaktadırlar. Unorthodox filminde geçen yer ise New York’taki Williamsburg’dur.

Hasidik Yahudiliğin tarihiyle ilgili şu notu düşmekte de çok büyük bir yarar var. Din tarihçilerine göre Hasidik Yahudilik 18.yüzyıla değil M.Ö. ikinci yüzyıla kadar büyük bir geçmişe sahiptir. Çünkü Tevrat’ta Hasidean denen bir gruptan bahsedilir. Tevrat’a göre; Hz. Musa’nın öğretilerini Yunan mitolojisinden figürlere boğan Antiochus Epiphanes’e karşı örgütlenen Judas Maccabaeus’un isyanına katılan kişiler Hasidik Yahudilerdir.

Hasidik Yahudilik İsrail ve Siyonizme Karşı Mı?

Fotoğraf: Netflix’teki Unorthodox filminden alıntıdır.

Unorthodox dizisinin 2.bölümünde bir sahne vardır. Jeff Willbusch’un canlandırdığı Moische Lefkovitch karakteri Berlin’de otel resepsiyonuna gelir ve resepsiyonist, Moische’nin Yahudi olduğunu anlayınca “İsrailli dostlarımızı Almanya’da ağırlamak bizim için bir zevk. Şalom!” der. Moische ise resepsiyonistin bu sözlerine “İsrail mi? Siyonistler! Biz New York’luyuz!” diyerek karşılık verir.

Buradan da görüleceği üzere Hasidik Yahudiler, İsrail Devletini pek sevmezler. Bunun sebebi ise önceliklerden kaynaklanmaktadır. Bugün çoğu Yahudi, İsrail Devleti’nde yaşamaktadır. Ancak İsrail kendisini laik bir devlet olarak tanımlar ve her şeyden önce İsrail Devleti’nin varlığı gelir. Hasidik Yahudiler ise bunu reddeder. Önce devletin değil kültürün ve inancın geldiğini öne sürerler. Yani Hasidik Yahudilere göre öncelik İsrail değil, Yahudiliğin ve kültürünün devamıdır. Her türlü yaşayış biçiminde Tevrat temel alınmalıdır. Siyonist birliğin kuruluş amacı Tevrat’ta adı geçen İsrail Diyarı’nda, bugünkü Filistin, bir İsrail Devleti’ni kurmaktır. Yani öncelik devlettir. Tabi ki bu Hasidik Yahudilerin Siyonistler aleyhinde başka bir lobi yaptığı anlamına gelmesin. Yani bu karşıtlığın artık büyük bir kavgaya dönüştüğünü söylemek yanlış bir ifade olur. İsrail Devleti’ne bütünüyle karşı değillerdir. İsrail Devleti’nin güttüğü milliyetçi ve laik politikaya karşıdırlar.

Öte yandan İsrail-Filistin meselesinde de İsrail’i suçladıkları olmuştur. İsrail’in takındığı tavrı yanlış bulmakla beraber bu durumun bir Müslüman-Yahudi çatışmasına dönmesinden de çekinirler. Bu sebeple İsrail-Filistin meselesi ele alınırken meseleyi bir dinler çatışmasına döndürmektense politik bir konu olarak ele almak ve Yahudileri tamamen düşman ilan etmek yanılgısına düşmemek gerekir.

Kaynaklar

www.dunyadinleri.com

BBC News

Medium.com

Wikipedia

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir